روزه یکی از ارکان اصلی دین و عملی است که در آن مؤمن (شیعه و سنی) از طلوع فجر تا غروب یا مغرب، با نیت خالص از مبطلات خودداری میکند. این عبادت تنها امساک از خوردن و آشامیدن نیست، بلکه نظام تربیتی جامعی برای تحقق تقواست؛ چنانکه خداوند متعال در قرآن کریم آن را لازمۀ روزهداران پیشین و کنونی میداند و میفرماید: «یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیکُمُ الصِّیامُ کَمَا کُتِبَ عَلَى الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ:[1] ای اهل ایمان، روزه بر شما مقرّر و لازم شده است؛ همانگونه که بر پیشینیان شما مقرّر و لازم شد تا پرهیزکار شوید».
از دیدگاه فقهی و معنوی، روزه ابزاری برای تزکیۀ نفس و یادآوری محرومیتهای نیازمندان است؛ اصلی که اهلبیت(ع) و عالمان مذاهب اربعه بدان تأکید کردهاند؛ امام صادق(ع) فرمودند: «إِنَّمَا فَرَضَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الصِّیامَ لِیسْتَوِی بِهِ الْغَنِی وَ الْفَقِیرُ:[2] روزه به این دلیل واجب شده است که میان فقیر و غنی مساوات برقرار گردد».
بنابراین روزهداری بهمثابۀ تمرینی برای صبر، کنترل جوارح و رشد معنوی تلقی میشود که هدف نهایی آن، پرورش انسان کامل و اصلاح جامعه است. امام صادق(ع) در تفسیر آیه شریفه: «وَ اسْتَعینُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلوةِ»[3] فرمود: مراد از صبر، روزه اسـت».[4]
نوشتار حاضر دربارۀ روزه از منظر فریقین در چند موضوع بحث میکند.
[1] .بقره: 183.
[2] . محمد بن علی ابنبابویه (شیخ صدوق)، من لا یحضره الفقیه، ج 2، ص 43، ح 1.
[3] .بقره: 45.
[4] . محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج 7، ص 298، ح 3.
)